แสงแดดเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อผิวมากกว่าที่คิด และแม้เราจะรู้กันดีว่าควรทาครีมกันแดดทุกวัน แต่หลายคนอาจยังไม่รู้ว่า ‘รังสี UV’ ที่อยู่ในแสงแดดนั้นไม่ได้มีเพียงชนิดเดียว โดยสองตัวหลักที่เราควรรู้จักคือ ‘UVA’ และ ‘UVB’ ซึ่งมีคุณสมบัติและวิธีทำร้ายผิวแตกต่างกัน แต่สามารถส่งผลเสียต่อผิวได้ทั้งคู่ ความแตกต่างของทั้งสองไม่ได้อยู่แค่ชื่อหรือความยาวของคลื่น แต่ยังรวมถึงระดับความลึกที่รังสีสามารถเข้าไปถึงในผิว และปัญหาที่ตามมา การเข้าใจว่ารังสีแต่ละชนิดทำอะไรกับผิว จึงช่วยให้เราเลือกวิธีป้องกันได้ตรงจุดมากขึ้น
UVA คืออะไร?
‘UVA’ หรือ ‘Ultraviolet A’ เป็นรังสีอัลตราไวโอเลตที่มีความยาวคลื่นประมาณ 315-400 นาโนเมตร และเป็นรังสี UV ที่สามารถเดินทางลงมาถึงพื้นโลกได้ในปริมาณมาก โดยมีความสามารถในการทะลุผ่านชั้นผิวได้ลึกกว่า UVB จุดที่น่าสนใจคือ UVA สามารถผ่านกระจกได้ หมายความว่าแม้อยู่ภายในอาคาร นั่งใกล้หน้าต่าง หรืออยู่ในรถ ผิวก็ยังมีโอกาสได้รับ UVA โดยเฉพาะบริเวณที่สัมผัสกับแสงเป็นเวลานาน นอกจากนี้ UVA ยังมีอยู่ตลอดทั้งวันและสามารถพบได้แม้ในวันที่ฟ้าครึ้มหรือมีเมฆ ดังนั้นการป้องกัน UVA จึงไม่ได้จำกัดอยู่แค่วันที่ออกแดดจัดหรือวันที่ไปทะเลเท่านั้น
เมื่อ UVA ลงไปถึงชั้นผิวที่ลึกกว่า โดยเฉพาะบริเวณชั้นหนังแท้ รังสีสามารถกระตุ้นให้เกิด Oxidative Stress หรือความเครียดจากอนุมูลอิสระ ซึ่งมีส่วนทำลายโครงสร้างสำคัญของผิว เช่น คอลลาเจนและอีลาสติน เมื่อได้รับสะสมเป็นเวลานาน ผิวจึงค่อยๆ สูญเสียความยืดหยุ่น เกิดริ้วรอย และดูหย่อนคล้อยได้ง่ายขึ้น พูดง่ายๆ คือ หาก UVB มักถูกพูดถึงในเรื่อง ‘ผิวไหม้แดด’ UVA จะมีบทบาทสำคัญกับปัญหา ผิวแก่ก่อนวัยและความเสียหายสะสมในระยะยาว
Photo: Anna Shvets from Pexels
UVB คืออะไร?
‘UVB’ หรือ ‘Ultraviolet B’ มีความยาวคลื่นประมาณ 280-315 นาโนเมตร และมีพลังงานสูงกว่า UVA แม้จะมีปริมาณที่มาถึงพื้นโลกน้อยกว่า แต่สามารถสร้างความเสียหายต่อผิวบริเวณชั้นหนังกำพร้าได้โดยตรง UVB เป็นรังสีหลักที่ทำให้เกิดอาการผิวไหม้แดด เช่น ผิวแดง แสบ ร้อน และในกรณีที่ได้รับรังสีมากเกินไปอาจทำให้ผิวลอกหรือเกิดตุ่มพองได้ นอกจากนี้ UVB ยังสามารถกระตุ้นกระบวนการสร้างเม็ดสีของผิว ทำให้เกิดผิวคล้ำ จุดด่างดำ และสีผิวไม่สม่ำเสมอได้
อีกประเด็นที่สำคัญคือ UVB สามารถทำให้เกิดความเสียหายโดยตรงต่อ DNA ของเซลล์ผิว หากได้รับสะสมเป็นเวลานาน ความเสียหายดังกล่าวอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งผิวหนังได้ จึงไม่ควรมองว่า UVB เป็นเพียงรังสีที่ทำให้ผิวไหม้แล้วหายไปเท่านั้น ความแรงของ UVB ยังเปลี่ยนแปลงตามช่วงเวลา ฤดูกาล ตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ และสภาพแวดล้อม โดยทั่วไปช่วงกลางวันที่แดดแรงมักมี UVB สูงกว่า จึงเป็นช่วงที่ควรระมัดระวังเป็นพิเศษเมื่อออกกลางแจ้ง
UVA และ UVB ต่างกันอย่างไร?
แม้ทั้ง UVA และ UVB จะเป็นรังสีอัลตราไวโอเลตเหมือนกัน แต่สิ่งที่แตกต่างกันอย่างชัดเจนคือ ความยาวคลื่น ระดับความลึกที่เข้าสู่ผิว และผลกระทบที่เกิดขึ้น UVA มีความยาวคลื่นมากกว่า จึงสามารถแทรกซึมเข้าสู่ผิวได้ลึกกว่า และมีความเกี่ยวข้องอย่างมากกับ Photoaging หรือผิวแก่จากแสงแดด รวมถึงการเกิดริ้วรอย ความหย่อนคล้อย และความผิดปกติของเม็ดสี ขณะที่ UVB มีความยาวคลื่นสั้นกว่าแต่มีพลังงานสูงกว่า จึงส่งผลต่อผิวชั้นนอกได้ชัดเจนกว่า และเป็นตัวการสำคัญของอาการผิวไหม้แดด
Photo: Tatiana from Pexels
แล้วต้องเลือกกันแดดแบบไหน?
หากต้องการป้องกันทั้ง UVA และ UVB สิ่งสำคัญที่สุดคือเลือก ครีมกันแดดแบบ Broad Spectrum หรือผลิตภัณฑ์ที่ระบุว่าสามารถป้องกันได้ทั้งรังสี UVA และ UVB สำหรับค่า SPF ให้มองเป็นหลักว่าผลิตภัณฑ์สามารถป้องกัน UVB ได้ดีแค่ไหน โดยเฉพาะการป้องกันผิวไหม้แดด ส่วนการป้องกัน UVA ควรมองหาข้อมูลเกี่ยวกับการป้องกัน UVA เพิ่มเติม เช่น คำว่า Broad Spectrum หรือระบบบอกระดับการป้องกัน UVA ตามมาตรฐานของผลิตภัณฑ์นั้นๆ สำหรับชีวิตประจำวัน การเลือกกันแดดที่มี SPF 30 ขึ้นไป และป้องกันได้ทั้ง UVA และ UVB ถือเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี แต่สิ่งสำคัญไม่แพ้ตัวเลขบนขวดคือ ‘ปริมาณที่ทา’ และ ‘ความสม่ำเสมอในการทา’ เพราะต่อให้กันแดดมีค่า SPF สูง แต่ทาน้อยเกินไป ประสิทธิภาพในการป้องกันก็อาจไม่เป็นไปตามที่ระบุไว้บนผลิตภัณฑ์
