อาการท้องอืด ท้องเสีย หรือปวดเกร็งในท้องหลังดื่มนม ไม่ได้หมายความว่าแพ้นมวัวเสมอไป แต่อาจเป็น ‘ภาวะแพ้แลคโตส (Lactose Intolerance)’ หรือภาวะที่ร่างกายไม่สามารถย่อยน้ำตาลแลคโตส ซึ่งพบในนมและผลิตภัณฑ์ที่ทำจากนม ปัญหานี้พบบ่อยกว่าที่คิด และอาจรบกวนการใช้ชีวิตประจำวันของใครหลายคนได้ มาทำความรู้จักอาการแพ้แลคโตสให้มากขึ้น พร้อมวิธีปรับพฤติกรรมการกินให้ถูกต้อง เพื่อให้เราสามารถเพลิดเพลินกับอาหารที่ชอบได้โดยไม่ต้องทรมานท้อง
-
ภาวะแพ้แลคโตสคืออะไร?
แลคโตสเป็นน้ำตาลธรรมชาติในนมวัว นมแพะ และผลิตภัณฑ์จากนม เมื่อเราทานเข้าไป ร่างกายจะต้องใช้เอนไซม์แลคเตส (Lactase) ในลำไส้เล็กในการย่อย หากเอนไซม์นี้มีน้อยหรือขาดไป น้ำตาลแลคโตสจะไม่ถูกย่อยสมบูรณ์ และไปถึงลำไส้ใหญ่ ทำให้เกิดการหมักโดยแบคทีเรีย จนเกิดก๊าซและกรดไขมันที่ทำให้เกิดอาการไม่สบายท้องตามมา ภาวะนี้ไม่ใช่การแพ้โปรตีนนม (Milk Allergy) ซึ่งเป็นภูมิแพ้จริง แต่เป็นภาวะการย่อยที่ผิดปกติ จึงมักไม่รุนแรงถึงชีวิต แต่ก็สร้างความไม่สบายตัวเป็นอย่างมาก
-
ปัจจัยเสี่ยงและสาเหตุของภาวะแพ้แลคโตส
พันธุกรรมของคนเอเชีย รวมถึงคนไทยที่มีโอกาสขาดเอนไซม์แลคเตสมากกว่าคนยุโรป รวมถึงอายุ เอนไซม์แลคเตสมักลดลงตามวัย ทำให้หลายคนเริ่มมีอาการในวัยผู้ใหญ่ นอกจากนี้คนที่เป็นโรคเกี่ยวกับลำไส้หรือการบาดเจ็บของลำไส้เล็ก เช่น การติดเชื้อ การอักเสบ หรือโรค Celiac การผ่าตัดลำไส้บางส่วน อาจทำให้พื้นที่ผลิตเอนไซม์ลดลงด้วยเช่นกัน
ภาพ: Freepik
-
อาการแพ้แลคโตสที่พบบ่อย
ผู้ที่แพ้แลคโตสมักมีอาการภายใน 30 นาที - 2 ชั่วโมงหลังทานอาหารที่มีส่วนผสมของนม อาการอาจแตกต่างกันไปตามปริมาณแลคโตสที่รับเข้าไปและความรุนแรงของการขาดเอนไซม์ เช่น ท้องอืดและมีลมมากผิดปกติ เกิดจากการหมักน้ำตาลโดยแบคทีเรีย ปวดบิดท้องหรือเกร็งในท้อง มักเกิดเป็นพักๆ ท้องเสียหรือถ่ายเหลว โดยเฉพาะเมื่อรับประทานนมในปริมาณมาก รวมถึงอาการคลื่นไส้ บางครั้งอาจมีอาเจียน เสียงลำไส้ดังผิดปกติ ร่วมกับอาการไม่สบายตัว ในบางคนอาจมีอาการเล็กน้อยเพียงท้องอืดหรือผายลมบ่อย แต่ในบางรายอาจมีอาการชัดเจนจนกระทบการใช้ชีวิตประจำวัน
-
วิธีหลีกเลี่ยงแลคโตสในชีวิตประจำวัน
เลือกผลิตภัณฑ์นมปราศจากแลคโตส (Lactose-Free) ซึ่งผ่านกระบวนการย่อยแลคโตสมาก่อนแล้ว หรือแม้แต่การดื่มนมจากพืชแทน เช่น นมอัลมอนด์ นมถั่วเหลือง นมข้าวโอ๊ต ที่ไม่มีแลคโตส นอกจากนมแล้ว ควรอ่านฉลากอาหารให้ละเอียด เพราะแลคโตสอาจอยู่ในอาหารแปรรูป เช่น ขนมปัง ซอส หรือขนมหวานบางชนิด นอกจากนี้ลองดื่มนมในปริมาณน้อยพร้อมอาหาร เพราะบางคนสามารถทนต่อแลคโตสได้หากทานพร้อมมื้ออาหาร แต่ไม่สามารถดื่มนมเปล่าๆ ในปริมาณมากได้
ภาพ: Freepik
-
วิธีเสริมเอนไซม์เพื่อช่วยย่อยแลคโตส
ในปัจจุบันมีผลิตภัณฑ์เสริมเอนไซม์แลคเตสในรูปแบบเม็ดหรือหยด ที่สามารถทานร่วมกับอาหารที่มีแลคโตส เพื่อช่วยย่อยและลดอาการไม่สบายท้อง เหมาะสำหรับคนที่ยังอยากดื่มนมเป็นครั้งคราว
-
การทดแทนแคลเซียมและสารอาหารจากนม
หากหลีกเลี่ยงนม ควรหาทางรับสารอาหารสำคัญโดยเฉพาะ แคลเซียมและวิตามินดีจากแหล่งอื่น เช่น ปลาซาร์ดีน เต้าหู้ บร็อกโคลี ผักใบเขียว ถั่วเมล็ดแห้ง หรือน้ำส้ม เพื่อเติมปริมาณแคลเซียมและป้องกันปัญหากระดูกในระยะยาวได้
