ถอดรหัส The Odyssey มหากาพย์ 20 ปีแห่งการเดินทางกลับบ้านที่สะท้อนความเป็นมนุษย์

ก่อน The Odyssey โดย ‘Christopher Nolan’ จะเข้าฉาย บทความนี้จะพาไปสำรวจมิติของมหากาพย์เรื่องนี้ ที่แม้เวลาจะผ่านไปเกือบสามพันปี แต่ The Odyssey ของ ‘Homer’ ก็ยังคงทำหน้าที่เป็นกระจกบานใหญ่ที่สะท้อนสัจธรรมของชีวิตมนุษย์ได้อย่างคมคาย ในยุคสมัยศตวรรษที่ 21 ที่เรายกย่องการเข้าถึงเส้นชัยอย่างรวดเร็ว และความสำเร็จที่จับต้องได้ในทันที เรื่องราวการเดินทางกลับบ้านอันยาวนานถึงสองทศวรรษของ ‘Odysseus’ กลับชวนให้เราฉุกคิดในมุมที่ต่างออกไป วรรณกรรมชิ้นนี้กำลังบอกเราว่า คุณค่าที่แท้จริงของชีวิตอาจไม่ได้อยู่ที่การไปถึงปลายทางให้เร็วที่สุด แต่อยู่ที่การถูกหล่อหลอมผ่านอุปสรรคและบาดแผลระหว่างทาง การผจญภัยที่เต็มไปด้วยสัตว์ประหลาดและคำสาปของเทพเจ้า แท้จริงแล้วไม่ได้เป็นเพียงแค่เรื่องเล่าแฟนตาซีโบราณ แต่คือภาพจำลองของ ‘มรสุมชีวิต’ และความขัดแย้งเชิงโครงสร้างที่มนุษย์ทุกคนต้องเผชิญในโลกความเป็นจริง

1 / 3

หัวใจสำคัญที่ทำให้วรรณกรรมชิ้นนี้ยังคงเป็นอมตะ คือความซับซ้อนของตัวละคร Odysseus เขาไม่ใช่ฮีโร่ผู้สมบูรณ์แบบตามขนบวรรณกรรม แต่คือปุถุชนที่มีทั้งความทะเยอทะยาน อีโก้อันแรงกล้า และความผิดพลาด ความทุกข์ทรมานอันยาวนานของเขาไม่ได้เกิดจากโชคชะตาที่ฟ้าลิขิตเพียงอย่างเดียว แต่บ่อยครั้งเกิดจากความโอหัง (Hubris) ของตัวเขาเอง เช่น การตะโกนบอกชื่อจริงและความสำเร็จของตนให้กับไซคลอปส์ฟังด้วยความลำพองใจ จนนำมาซึ่งคำสาปและการสูญเสียลูกเรือทั้งหมด จุดนี้เองที่สะท้อนใจคนในยุคนี้ได้อย่างดีว่า ศัตรูที่น่ากลัวที่สุดไม่ใช่ปัจจัยภายนอก แต่คือ ‘อีโก้’ และ ‘ความต้องการการยอมรับ’ จนเกินพอดีภายในจิตใจของเราเอง ที่คอยขัดขวางไม่ให้เราเข้าถึงความสงบสุขในชีวิต

หากเรามองลึกลงไปในรายละเอียดของการผจญภัย อุปสรรคแต่ละด่านคือบททดสอบเชิงจิตวิทยาที่แฝงอยู่อย่างแยบคาย การติดเกาะของนางไม้ ‘Calypso’ หรือการมัวเมาในเกาะของผู้เสพโลตัส (Lotus-Eaters) คือภาพแทนของ ‘ความสะดวกสบายที่กัดเซาะเป้าหมาย’ ที่ทำให้เราลืมสิ้นซึ่งปณิธานเดิม ขณะที่เสียงเพลงของไซเรนคือ ‘สิ่งเร้าและสิ่งยั่วยุ’ ในโลกยุคใหม่ที่พร้อมจะทำให้เราเสียหลักและหันเหออกจากเส้นทางที่ควรเดิน การที่ Odyseeus ต้องสั่งให้ลูกเรือเอาขี้ผึ้งอุดหู และมัดตัวเองไว้กับเสากระโดงเรือ แสดงให้เห็นถึงสัจธรรมที่ว่า ในบางครั้งการจะรักษาเป้าหมายชีวิตไว้ได้ เราจำเป็นต้องสร้างวินัยที่เข้มงวดและกล้าที่จะตัดสิ่งรบกวนภายนอกออกไปอย่างเด็ดขาด

1 / 2

นอกจากนี้ มหากาพย์เรื่องนี้ยังเน้นย้ำถึงพลังของการปรับตัวและความยืดหยุ่น Odysseus ไม่ได้เอาชนะอุปสรรคด้วยพละกำลังอันมหาศาลเหมือน Hercules หรือด้วยความบ้าดีเดือดเหมือน Achilles แต่เขาใช้สติปัญญา เล่ห์เหลี่ยม และความอดทนอดกลั้นในการเอาชีวิตรอด ในโลกปัจจุบันที่เต็มไปด้วยความผันผวนและไม่แน่นอน ทักษะการเอาตัวรอดของ Odysseus กลายเป็นบทเรียนคลาสสิกที่แสดงให้เห็นว่า ผู้ที่อยู่รอดและประสบความสำเร็จไม่ใช่ผู้ที่แข็งแกร่งที่สุด แต่คือผู้ที่รู้จักผ่อนปรน ไตร่ตรอง มีความฉลาดทางอารมณ์ และพร้อมจะลุกขึ้นใหม่ทุกครั้งหลังจากเรือแตก

ท้ายที่สุดแล้ว The Odyssey ได้ฝากข้อคิดเชิงปรัชญาไว้ว่า ‘การกลับบ้าน’ ของแต่ละคนมีความหมายที่แตกต่างกัน สำหรับ Odysseus บ้านคือเกาะอิตาคา (Ithaca) และการได้กลับไปหาครอบครัว แต่สำหรับพวกเราในปัจจุบัน บ้านอาจหมายถึงความสำเร็จสูงสุด เป้าหมายชีวิต หรือการค้นพบตัวตนที่แท้จริงหลังจากผ่านการทดสอบอันยาวนาน มหากาพย์เรื่องนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงแค่บันทึกการเดินทางของวีรบุรุษกรีกโบราณ แต่เป็นเครื่องเตือนใจอันทรงพลังแก่ผู้อ่านในทุกยุคสมัยว่า ไม่ว่าพายุในชีวิตจะรุนแรงแค่ไหน หรือต้องใช้เวลานานเพียงใด ตราบใดที่เรายังคงรักษาจิตวิญญาณแห่งการต่อสู้ สติปัญญา และไม่ละทิ้งเป้าหมายเดิมเปรียบเสมือนดั่งดวงประทีปนำทาง เราจะสามารถนำพาเรือชีวิตของตนเองกลับคืนสู่ฝั่งได้อย่างปลอดภัยและสง่างามเสมอ

(สามารถตามไปอ่านบทความ 'สิ้นสุดการรอคอย! เผยตัวอย่างแรกของภาพยนตร์มหากาพย์ ‘The Odyssey’ อย่างเป็นทางการ' ได้ที่นี่)

Photo : Courtesy of Universal Pictures UK